کینوا یکی از گیاهان متحمل به شوری است و در آینده می‏تواند در تأمین غذای انسان نقش مهمی داشته باشد. به­منظور بررسی تأثیر تنش شوری بر صفات فیزیولوژیکی و عملکرد ارقام کینوا، آزمایشی به صورت فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1399 در شرایط گلخانه اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل سه رقم کینوا (Q26، Titicaca و Giza1) و سه سطح شوری (صفر، 15، 30 دسی­زیمنس ­بر متر) بود. در شرایط تنش شوری صفاتی مانند رنگیزه­های فتوسنتزی، محتوای نسبی آب برگ و عملکرد دانه کاهش یافت که میزان کاهش کلروفیل a و b در شرایط شاهد نسبت به سطح شوری 30 دسی­زیمنس بر متر به­ترتیب 46 و 77 درصد کاهش یافت و کاهش عملکرد 6/35 درصد اما کاهش محتوای نسبی آب 6/12 درصد بود. نشت یونی، پرولین، مالون دی­آلدهید، فعالیت آنزیم­های کاتالاز و گایاکول پراکسیداز در شرایط تنش افزایش یافت. رقم Q26 بالاترین محتوای کاروتنویید، کلروفیل a، محتوای نسبی آب برگ، پروتئین­های محلول، پرولین و فعالیت آنزیم کاتالاز را نسبت به ارقام دیگر داشت. رقم Titicaca مقدار مالون دی­آلدهید و نشت یونی پایین­تری نسبت به ارقام Q26 و Giza1 داشت که بیانگر کم ترین خسارت وارده به غشاهای سلولی است. رقم Giza1 نیز کلروفیل b و کارتنویید بالاتری نسبت به دو رقم دیگر داشت. ارقام از لحاظ عملکرد پاسخ یکسانی به شرایط نشان دادند، اما براساس صفات فیزیولوژیک احتمالاً رقم Q26 و Giza1 به­ترتیب، مقاوم­ترین و حساس­ترین ارقام به تنش شوری باشند.

مقدمه: کینوا (Chenopodium quinoa Willd) متعلق به خانواده آمارانتاسه و بومی منطقه آند می باشد. در دهه های گذشته کشت این گیاه در بسیاری از مناطق گسترده شده است. یکی از دلایل توجه به این گیاه توانمندی سازگاری به شرایط سخت اقلیمی می باشد. علاوه بر این دارای میزان پروتئین بالاتری نسبت به گندم، جو، ذرت و برنج است. از طرفی دانه گیاه تامین کننده کل اسیدهای آمینه ضروری (شامل لیزین، میتونین و سیستئین) مورد نیاز انسان است. هدف این آزمایش بررسی اثر تنش شوری بر میزان ریز مغذی ها و درصد پروتئین در دانه تولیدی کینوا است.مواد و روش: آزمایشی به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی و با سه تکرار در تاریخ 16 مرداد 1396 کشت شد. تیمارهای آزمایشی شامل 3 ژنوتیپ برتر (صدوق، تیتیکاکا وNSRCQB) بود. ژنوتیپ در کرت فرعی و شوری آب آبیاری در 3 سطح 2، 10 و 17دسی زیمنس بر متر در کرت اصلی قرار گرفت. در نهایت عملکرد دانه، میزان ساپونین، سایز بندی دانه و میزان عناصر ریز مغذی موجود در دانه و درصد پروتئین دانه بعد از ساپونین گیری اندازه گیری شد.نتایج: تاثیر تنش شوری بر وزن هزار دانه، عملکرد دانه، سایز دانه 2-7/1، 7/1-4/1 میلی متر، ارتفاع کف، میزان آهن، روی، کلسیم و عملکرد پروتئین معنی دار بود. رقم صدوق بیشترین وزن هزار دانه و عملکرد دانه را داشت. رقم صدوق بیشترین درصد بذور درشت و تیتیکاکا بیشترین درصد بذور ریز را داشت. با افزایش شوری عملکرد رقم تیتیکاکا به ازای هر واحد شوری 13 درصد کاهش یافت در حالی که در ژنوتیپ صدوق و NSRCQB اختلاف معنی داری با سطح غیر شور نداشت. با افزایش شوری کمترین ارتفاع کف مربوط به ژنوتیپ NSRCQB بود. اثر متقابل تنش شوری و ژنوتیپ بر عملکرد دانه، ارتفاع کف، درصد آهن، روی، کلسیم، پروتئین و عملکرد پروتئین معنی دار بود. با افزایش شوری میزان آهن در رقم تیتیکاکا، میزان روی در هر سه ژنوتیپ، نیتروژن در صدوق و NSRCQB، کلسیم در تیتیکاکا، درصد پروتئین در صدوق و NSRCQB افزایش معنی دار نسبت به شرایط غیر شور داشت. با افزایش میزان شوری بیشترین شیب افزایش در بین عناصر ریز مغذی مربوط به میزان روی دانه بود. عملکرد پروتئین در رقم صدوق و NSRCQB با افزایش شوری تحت تاثیر قرار نگرفت در حالی در رقم تیتیکاکا 13 درصد به ازای هر واحد افزایش شوری آب آبیاری کاهش یافت. نتیجه گیری کلی: با افزایش شوری تا dS/m 10 عملکرد ژنوتیپ های بررسی شده کینوا تحت تاثیر قرار نگرفت و این گیاه به منظور بهره-برداری از منابع آب شور توصیه می گردد و در بین سه ژنوتیپ مورد بررسی رقم صدوق برتر بود. درصد عناصر ریز مغذی آهن، کلسیم، روی و پروتئین دانه در شرایط شور افزایش یافت و علی رغم کاهش عملکرد دانه میزان عملکرد پروتئین در متر مربع تحت تاثیر قرار نگرفت. میزان افزایش عناصر ریز مغذی و کاهش میزان عملکرد با افزایش شوری آب آبیاری تحت تاثیر ژنوتیپ می باشد. از آنجایی که کمیت و کیفیت دانه تولیدی کینوا تحت تاثیر شوری آب آبیاری قرار نمی گیرد می تواند در بهبود امنیت غذایی مناطق حاشیه ای موثر باشد.

آشنایی با مراحل فنولوژیک و نمو گیاه در تعیین تاریخ کاشت و عملیات زراعی در شرایط آب و هوایی مختلف اهمیت بسیاری دارد.به منظور بررسی اثرات تاریخ کاشت بر مراحل فنولوژیکی و عملکرد دانه کینوا (NSRCQ1) در هشت تاریخ کاشت (5/31,6/15,7/4,7/15,8/1,12/5,12/17 و 1/11) با سه تکرار با آب شور dS/m 14 در مزرعه تحقیقات شوری صدوق مرکز ملی تحقیقات شوری در سال زراعی 95-1394 کشت شد.نتایج نشان داد که کینوا قادر است در اولین تاریخ کاشت با طول دوره رشد 108 روز عملکرد دانه ای معادل t ha-1 2.34 تولید نماید.در تاریخ کاشت 4 مهر,کاهش دما (4.5-درجه سانتی گراد) و تنش یخ زدگی باعث از بین رفتن گیاه در مرحله گل دهی شد.گیاهانی که در مهر و آبان کشت شده بودند و در طول زمستان زنده مانده بودند,بذر تولید نکردند.بذرهای کشت شده در تاریخ 5 اسفندماه طی دوره ی 132 روزه,عملکرد دانه ای معادل t ha-1 1.6 تولید کردند.نتایج این بررسی نشان داد که تأثیر درجه حرارت زیاد (°C 32) برای تاریخ کاشت اسفند و فروردین و درجه حرارت کم (°C 13.5) برای تاریخ کاشت اواسط شهریور در طول دوره پر شدن دانه,موجب کاهش معنی دار عملکرد و اندازه دانه در سطح 5 درصد شد.با توجه به اینکه کینوا (NSRCQ1) گیاهی روزکوتاه بوده و طول روزهای طولانی تر از 12 ساعت,زمان رسیدن به مرحله گل دهی را افزایش می دهد,بنابراین,از میان تاریخ های کشت موردبررسی,تاریخ کشت اول شهریورماه,به دلیل دوره رشد کوتاه تر و عملکرد دانه بالاتر برای منطقه موردمطالعه,در استان یزد مناسب به نظر می رسد.

تنش خشکی و کود نیتروژن از مهم ترین موضوعاتی است که معمولا محققان برای بررسی بازده فیزیولوژیکی و عملکرد گیاهان زراعی جدید در نظر می گیرند. این پژوهش در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی به صورت کرت های یک بار خرد شده با سه سطح آبیاری در کرت-های اصلی شامل عدم اعمال تنش خشکی یا 60 درصد تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A، تنش متوسط یا 90 درصد تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A و تنش شدید یا 120 درصد تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A و شش سطح کود نیتروژن شامل عدم مصرف کود نیتروژن و مقادیر 50، 75، 100، 125، 150 کیلوگرم نیتروژن از منبع اوره در کرت فرعی با سه تکرار در سال 1398 در شهرستان دره شهر به اجرا در آمد. نتایج مقایسه میانگین برهم کنش تیمارهای تنش خشکی و کود نیتروژن در صفت نیتروژن دانه نشان داد که در عدم تنش خشکی و مصرف 150 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن بیشترین نیتروژن دانه به میزان 543/3 درصد بدست آمد و کمترین میزان در تیمار تنش خشکی شدید و عدم مصرف کود نیتروژن به میزان 423/1 درصد به دست آمد. هم چنین در هر سه سطح تنش، کمترین و بیشترین نیتروژن دانه به ترتیب در تیمار عدم مصرف (شاهد) و 150 کیلوگرم کود نیتروژن مشاهده شد. مقایسه میانگین برهم کنش تیمارهای تنش خشکی و کود نیتروژن در صفت عملکرد دانه نشان داد که در عدم تنش خشکی و مصرف 150 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن بیشترین عملکرد دانه به میزان 3/2519 کیلوگرم در هکتار به دست آمد و کمترین میزان در تیمار تنش خشکی شدید و عدم مصرف کود نیتروژن به میزان 3/941 کیلوگرم در هکتار به دست آمد. هم چنین در هر سه سطح تنش، کمترین و بیشترین عملکرد دانه به ترتیب در تیمار عدم مصرف (شاهد) و 150 کیلوگرم کود نیتروژن مشاهده شد. با توجه به بهبود اجزای عملکرد کینوا با افزایش مقادیر نیتروژن مصرفی و به دست آمدن عملکرد دانه بیشتر به ویژه در شرایط فراهمی آب، نتایج بیانگر کودپذیری بالای کینوا می باشد.

گیاه کینوا به دلیل ارزش غذایی مطلوب و پتانسیل بالای تولید به عنوان گیاه مناسب در شرایط نامساعد محیطی شناخته شده است. این گیاه در کشوری مانند ایران که دارای تنوع اقلیمی است باعث ایجاد امنیت غذایی، افزایش درآمد کشاورزان و تولید پایدار خواهد شد. به منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ و محیط و تعیین سـازگاری و پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ های کینوا در مناطق مختلف کشـور، تعداد ده ژنوتیپ در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکـرار در چهـار منطقه کرج، شهرکرد، ارومیه و کاشمر طی سال زراعی 1397-1396 ارزیابی شدند. ژنوتیپ های مورد بررسی شامل Titicaca،Red Carina، Giza1، Q12، Q18، Q21، Q22، Q26، Q29 و Q31 بودند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد اثر محیط و اثر متقابل محیط و ژنوتیپ بر عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. بیشترین عملکرد دانه در کرج و شهرکرد (به ترتیب 717 و 2196 کیلوگرم در هکتار) توسط ژنوتیپ Q26 و در ارومیه و کاشمر (به ترتیب 1614 و 829 کیلوگرم در هکتار) به ترتیب توسط ژنوتیپ Q18 و Titicaca حاصل شد. با توجه به نتایج بررسی پایداری و سازگاری با روش ها و معیارهای مختلف (پارامتری و ناپارامتری)، ژنوتیپ Red Carina با داشتن عملکرد دانه 996 کیلوگرم در هکتار بالاتر از میانگین عملکرد کل ژنوتیپ ها (939 کیلوگرم در هکتار)، بالاترین رتبه معیار گزینش هم زمان برای عملکرد و پایداری، کمترین میانگین رتبه (1/56) و حداقل انحراف معیار رتبه (1.03 =SD) به عنوان ژنوتیپ دارای عملکرد مطلوب و پایدار و سازگار با مناطق مورد بررسی شناسایی شد.

هدف: کینوا با ارزش غذایی بالا، در برابر طیف وسیعی از تنش های غیرزیستی نیز بسیار مقاوم است. با وجود محدودیت منابع و افزایش تقاضا برای محصولات غذایی، می توان کینوا را در اراضی با باروری کم یا محدود، به خوبی کشت کرد و محصول خوبی تولید کرد. روش پژوهش: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در یک گلخانه تحقیقاتی واقع در منطقه صنعتی شهر ماه‍شهر از توابع استان خوزستان انجام شد. فاکتور اول شامل نوع خاک در دو سطح (آلوده و غیرآلوده) و فاکتور دوم شامل تنش خشکی (رژیم های آبیاری) در سه سطح (100 درصد ظرفیت مزرعه (بدون تنش)، 60 درصد ظرفیت مزرعه (تنش متوسط) و 30 درصد ظرفیت مزرعه (تنش شدید)) بودند. یافته­ ها: نتایج نشان داد اثر متقابل نوع خاک و تنش خشکی بر کلیه صفات به جز وزن تر اندام هوایی و ارتفاع بوته معنی دار بود که کم ترین مقدار وزن تر و خشک ریشه، وزن خشک اندام هوایی و وزن هزاردانه در خاک آلوده همراه با تنش خشکی شدید مشاهده شد. با این وجود وزن هزاردانه کینوا تحت تأثیر تنش خشکی متوسط، اختلاف معنی داری با شرایط بدون تنش خشکی نداشت. بررسی اثرات ساده نشان داد آلودگی خاک با فلزات سنگین موجب کاهش 7/13 درصد وزن تر اندام هوایی و کاهش 5/30 درصدی وزن خشک اندام هوایی کینوا در مقایسه با گیاهانی که در خاک غیرآلوده رشد کرده اند، شده است. نتیجه ­گیری: به طور کلی می توان گفت افزایش تنش خشکی، وزن تر ریشه و وزن هزاردانه در کینوا را به طور قابل توجهی کاهش داده است، اما درصد و نسبت این کاهش در خاک آلوده به فلزات سنگین به مراتب بیش تر از خاک غیر آلوده بود. با توجه به نتایج این پژوهش، کشت گیاه کینوا به عنوان گیاهی امیدبخش در خاک های دارای محدودیت های مشابه قابل بررسی است.

اثر مقادیر مختلف کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم بر خصوصیات مورفوفیزیولوژیک و عملکرد دانه رقم Titicaca کینوا، طی اجرای آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهید باهنر کرمان در سال 1398 بررسی شد. هفت ترکیب کودی شامل عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم (180: 150: 120، 150: 125: 100، 120: 100: 80، 90: 75: 60، 60: 50: 40، 30: 25: 20 N, P, K بر مبنای کیلوگرم در هکتار به همراه عدم کاربرد کود) و صفات مورد بررسی شامل از لحاظ ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، طول پانیکول، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، محتوای رنگیزه های فتوسنتزی، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول، پروتئین دانه و عناصر غذایی دانه بودند. نتایج نشان داد که اثر تیمار کود شیمیایی بر همه صفات اندازه گیری شده معنی دار گردید. بیشترین میانگین کلروفیل a، b، کلروفیل کل، کاروتنوئید، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول و محتوای پروتئین دانه از کاربرد کودهای شیمیایی نیتروژن، فسفر و پتاسیم با ترکیب 120: 100: 80 کیلوگرم در هکتار حاصل شد، اما در مورد صفات کلروفیل a و شاخص سطح برگ اختلاف معنی داری با ترکیب 90: 75: 60 کیلوگرم در هکتار نداشت. در این مطالعه همچنین بیشترین تعداد شاخه جانبی، طول پانیکول، وزن هزار دانه و عملکرد دانه از ترکیب کودی 120: 100: 80 کیلوگرم در هکتار به دست آمد که در مورد صفات طول پانیکول و عملکرد دانه اختلاف معنی داری با ترکیب 90: 75: 60 کیلوگرم در هکتار نداشت. بنابراین، می توان نتیجه گرفت که ترکیب کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم با نسبت 90: 75: 60 کیلوگرم در هکتار منجر به حصول بیشترین عملکرد دانه کینوا و همچنین پرهیز از مصرف بی رویه کودهای شیمیایی در شرایط آب و هوایی مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهید باهنر کرمان می شود.

به منظور بررسی اثر کاربرد نیتروژن و آبیاری با زهاب مزارع نیشکر بر عملکرد، اجزای عملکرد، مقدار نیتروژن دانه و کارایی مصرف نیتروژن کینوا (رقم گیزاوان)، آزمایشی مزرعه ای در سال زراعی 98-1397 به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. در این آزمایش چهار سطح کود نیتروژن (0، 75، 150، 225 کیلوگرم در هکتار) از منبع کود اوره به عنوان فاکتور اصلی و سه سطح آب آبیاری شامل شاهد (آب کارون با شوری 5/2 دسی زیمنس بر متر) و آبیاری یک در میان (کارون– زهاب نیشکر با شوری حدود 5 دسی زیمنس بر متر) و آبیاری با زهاب نیشکر (با شوری 5/7 دسی زیمنس بر متر) به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که حداکثر شاخص سطح برگ، عملکرد دانه، شاخص برداشت و مقدار نیتروژن دانه کینوا با کاربرد 150 کیلوگرم کود نیتروژن در هکتار حاصل شد. حداکثر وزن هزار دانه در تیمار آبیاری کارون (77/2 گرم) مشاهده شد. کاربرد 150 کیلوگرم نیتروژن در هکتار همراه با آبیاری یک در میان سبب بهبود شاخص سطح برگ (51%)، عملکرد دانه (79%)، شاخص برداشت (60%)، محتوی نیتروژن دانه (61%) و نهایتاً افزایش راندمان مصرف نیتروژن گردید. در تیمار آبیاری با زهاب نیشکر، افزایش سطح نیتروژن خاک نه تنها اثرات نامطلوب شوری را تعدیل نکرد، بلکه سبب کاهش محتوی نیتروژن دانه نیز گردید. به طور کلی نتایج این مطالعه نشان داد که با مصرف کود نیتروژن کافی می توان تا حدی اثرات زیان بار شوری بر رشد و عملکرد گیاه را کاهش داد.

در برنامه های به نژادی گیاهان، انتخاب یکی از مهم ترین مراحل و کارآیی آن به میزان زیادی وابسته به تنوع ژنتیکی جمعیت و وراثت پذیری صفات است. با توجه به پیچیده بودن وراثت عملکرد، انتخاب مستقیم برای بهبود آن چندان موثر نمی باشد، بنابراین می توان با استفاده از روش های آماری چند متغیره اطلاعات لازم برای گزینش غیرمستقیم جهت بهبود عملکرد دانه را به دست آورد. هدف از این پژوهش بررسی روابط بین صفات مهم زراعی، ارزیابی شاخص های گزینش پایه و ارائه بهترین شاخص ها به منظور بهبود عملکرد دانه و شناسایی بهترین ژنوتیپ های کینوا جهت ادامه برنامه به نژادی به منظور معرفی رقم بود. بدین منظور 60 ژنوتیپ کینوا تهیه شده از موسسه IPK آلمان در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در سال 1401 در مزرعه تحقیقاتی واقع در شهرستان کوهدشت مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه علیت فنوتیپی و ژنوتیپی عملکرد دانه نشان داد که دو صفت وزن هزار دانه و تعداد خوشه در بوته دارای بیش ترین اثر مستقیم مثبت و معنی دار بر عملکرد دانه ژنوتیپ های مورد مطالعه بودند. همچنین استفاده از ضرایب همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی و صفات ردیف اول وارد شده در مدل تجزیه علیت عملکرد دانه به عنوان ارزش اقتصادی، بیش ترین بهره ژنتیکی صفات را به دنبال داشت و بنابراین می توانند شاخص های مطلوب و مناسبی برای گزینش ژنوتیپ های برتر کینوا باشند.

به‎منظور بررسی اثر فاصله کاشت بوته بر صفات مورفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد و خصوصیات کیفی دانه کینوا، پژوهشی در سال زراعی 1401 به صورت طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی پسران پاکدشت استان تهران اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل پنج فاصله مختلف بوته (10، 20، 30، 40 و 50 سانتی‎متر) روی ردیف‎های ثابت (50 سانتی‎متر) (50 × 10، 50 × 20، 50 × 30، 50 × 40 و 50 × 50 سانتی‎متر) بود. کمترین وزن هزار دانه (2/05 گرم) و شاخص برداشت (28/5 درصد) در فاصله کشت 50 × 10 سانتی‎متر مشاهده گردید. بالاترین سطح برگ (903/5 سانتی‎متر مربع در بوته)، تعداد شاخه جانبی (18 عدد)، طول خوشه اصلی (37/3 سانتی‎متر) نیز در فاصله کشت 50 × 50 سانتی‎متر مشاهده شد. کمترین و بیشترین عملکرد دانه به ترتیب با 348/3 و 394 گرم در متر مربع به ترتیب در فواصل کشت 50 × 10 و 50 × 50 سانتی‎متر حاصل شد. بالاترین درصد پروتئین و نشاسته دانه به ترتیب با 19/1 و 71/6 درصد در بیشترین فاصله بین بوته‎ها (50 سانتی‎متر) مشاهده شد. محتوای فسفر و پتاسیم دانه (395/4 و 897/9 میلی‎گرم بر گرم وزن خشک دانه) نیز در فاصله 50 سانتی‎متر بین بوته‎ها به‎دست آمد. با توجه به نتایج به‎دست آمده در پژوهش حاضر و یکسان بودن اغلب صفات اندازه‎گیری شده بین فواصل کشت 50 × 50 و 50 × 40 سانتی‎متر، پیشنهاد می‎گردد که در شرایط آبیاری قطره‎ای با نوار تیپ، فاصله کشت 50 × 40 سانتی‎متر مد نظر قرار گیرد.